Zelfkritiek begint jong: 66% wordt al als kind of tiener onzeker over haar lichaamsbeeld

Wanneer werd je je voor het eerst bewust van je lichaam? Misschien was het op de basisschool, toen je jezelf voor het eerst met klasgenootjes begon te vergelijken. Of tijdens de puberteit, toen je lichaam veranderde en je ineens wat langer voor de spiegel bleef staan. Voor veel vrouwen begint dat bewustzijn al verrassend vroeg.

Uit het lezersonderzoek van Women’s Health onder 1102 vrouwen blijkt dat 65,9 procent zich als kind of tiener voor het eerst bewust werd van haar lichaamsbeeld. Bijna de helft (48 procent) noemt de tienerjaren als het moment waarop dat gebeurde, voor 17,9% begon het al in de kindertijd.

Maar hoe ontstaat dat beeld eigenlijk, en welke rol spelen de mensen en beelden om ons heen daarin? Om te achterhalen hoe dat precies zit, duiken we dieper in het verhaal achter het cijfer.

Let op: in dit artikel worden de onderwerpen rondom verstoord eetgedrag en eetstoornissen aangehaald, en kan als triggerend worden ervaren. Onderaan lees je hoe en waar je hulp kunt vinden. 

Je lichaamsbeeld begint al voordat je het doorhebt

Dat kinderen al op jonge leeftijd ideeën ontwikkelen over hun lichaam, blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek. In een studie uit 2024, gepubliceerd in Journal of Eating Disorders, onderzochten wetenschappers 293 kinderen van 7 en 8 jaar. Ze keken onder meer naar de relatie tussen lichaamstevredenheid, zelfvertrouwen, perfectionisme en de manier waarop ouders naar hun eigen lichaam kijken.

Wat bleek? Het zelfvertrouwen van kinderen en de lichaamsontevredenheid van moeders hingen samen met hoe tevreden kinderen waren over hun eigen lichaam. Ook perfectionisme speelde een rol. De onderzoekers benadrukken daarmee dat lichaamsbeeld al tijdens de kindertijd vorm krijgt en dat verschillende psychologische en sociale factoren daarin samenkomen.

Dat betekent natuurlijk niet dat een moeder haar onzekerheden automatisch doorgeeft aan haar dochter. Wel laat het onderzoek zien dat de omgeving waarin kinderen opgroeien meespeelt in de manier waarop ze naar zichzelf leren kijken.

Van de spiegel naar Instagram

Tijdens de tienerjaren wordt de zoektocht naar wie je bent steeds belangrijker. Volgens het Trimbos-instituut zijn jongeren tussen de 12 en 18 jaar volop bezig met vragen als 'Wie ben ik?' en 'Hoe zien anderen mij?'. Sociale media vormen daarbij een extra plek om jezelf te laten zien, reacties te krijgen en te ontdekken waar je bij past. Die reacties kunnen best fijn zijn. Een lieve comment of een paar likes kunnen zorgen voor erkenning en een tijdelijk zelfvertrouwen boost. Tegelijkertijd liggen op platforms als Instagram en TikTok de vergelijkingen voor het oprapen. En dat kan behoorlijk invloed hebben op hoe je naar je eigen lichaam kijkt.

Vooral wanneer je jezelf vergelijkt met iemand die je mooier, succesvoller of beter vindt, kan dat je zelfbeeld onder druk zetten. Denk aan foto's van perfecte lichamen, bewerkte selfies of fitspiration-content waarin één bepaald lichaam als ideaal wordt neergezet. Onderzoek laat zien dat zulke uiterlijk gerichte vergelijkingen bij meisjes en vrouwen samenhangen met meer ontevredenheid over hun eigen lichaam.

Sociale media zijn niet alleen maar slecht nieuws

Toch is het verhaal niet zo zwart-wit. Sociale media kunnen jongeren ook juist helpen om herkenning, steun en gelijkgestemden te vinden. Zeker wanneer je op zoek bent naar mensen bij wie je jezelf kunt zijn, kan zo'n online omgeving veel betekenen. Hoe sociale media uitwerken op je zelfbeeld verschilt dan ook per persoon. Het hangt onder meer af van je zelfvertrouwen, hoe je de platforms gebruikt en welke content je voorgeschoteld krijgt.

Bewust van je lichaam zijn, betekent niet meteen onzeker zijn

Dat zoveel vrouwen al op jonge leeftijd bewust worden van hun lichaamsbeeld, betekent natuurlijk niet dat ze vanaf dat moment ook ontevreden zijn over hun uiterlijk. Je bewust worden van je lichaam hoort bij het ontwikkelen van je identiteit. De vraag is vooral welke boodschappen je onderweg meekrijgt en wat die doen met de manier waarop je naar jezelf kijkt.

Want terwijl je als kind en tiener ontdekt wie je bent, krijg je ook voortdurend spiegels voorgehouden: door je ouders, vriendinnen, leeftijdsgenoten en tegenwoordig ook door sociale media. En soms kijk je daardoor met een heel andere blik naar jezelf dan je in eerste instantie zou hebben gedaan.

Het belang van de juiste hulp

Hulp zoeken is bij een eetstoornis of verstoord eetgedrag - hoewel het moeilijk kan zijn - heel belangrijk, omdat artsen en deskundigen precies weten hoe ze jou het beste kunnen helpen. Zij zullen niet oordelen. Daarvoor zul je jouw eetstoornis zelf moeten erkennen. In de praktijk zoeken mensen vaak hulp juist terwijl ze nog twijfelen of ontkennen. 

Bel bij spoed altijd 112; als er geen spoed is, kun je het best contact opnemen met je huisarts. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies, of weet je niet zeker of je hulp nodig hebt? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met een hulplijn:

• Hulplijn MIND: 0900-1450 > je kunt bellen, chatten, WhatsAppen of mailen met een hulpverlener
• Informatie-, advies- en steunpunt (ook als je een naaste bent) Stichting JIJ: 010-7370847
• Stichting Kiem helpt ouders, naasten en professionals om signalen eerder te herkennen, zodat mensen sneller passende hulp krijgen. Op stichtingkiem.nl/hulp vind je informatie over eetstoornissen en waar je terechtkunt voor hulp.

IK WIL GRAAG HULP

Het onderzoek bevat veel gedetailleerde cijfers over het zelfbeeld, eetgedrag en lichaamsbeeld dat vrouwen hebben en welke factoren daarop van invloed zijn. De komende tijd zullen we in de rubriek 'Achter het cijfer' meer details over het onderzoek met je delen. Volg Women’s Health daarom via de bekende kanalen om niets van dit onderzoek te missen. 

Bron: Trimbos

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Onder de Cover is de podcast van Women's Health. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify, Apple en via Podimo. Tip: zet je notificaties aan, en vergeet niet te abonneren!

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.