'Gewone' zomergriep of voedselvergiftiging op vakantie? Zo herken je het verschil

Ben je eindelijk op vakantie, begint terwijl je je strandtas uitpakt ineens je buik te protesteren alsof hij niet mee akkoord is gegaan met deze reis. Misselijk, buikkrampen, diarree, misschien een keer overgeven. Dan denk je al snel: was het die lauwwarme kipspies van gisteren of heb ik gewoon iets opgepikt in het vliegtuig, hotel of zwembad?

Een milde voedselvergiftiging en een buikvirus kunnen zo op elkaar lijken dat je buik zelf ook geen idee lijkt te hebben wat er aan de hand is. Toch is dat verschil belangrijker dan je denkt. Het bepaalt namelijk of je vooral moet uitzieken, extra streng moet zijn met hygiëne of juist alert moet zijn op signalen waarbij je beter niet te lang blijft afwachten.

‘Zomergriep’ is een rommelige term

In de volksmond noemen we van alles griep. Een beetje koorts, spierpijn, rillerig gevoel en geen zin om van je ligbed af te komen? 'Griep.' Maar echte griep wordt veroorzaakt door het influenzavirus en is vooral een luchtweginfectie: denk aan plotseling ziek worden, koorts, hoofdpijn, spierpijn, koude rillingen, hoesten of keelpijn. Buikgriep is weer iets anders. Daarbij heb je vooral diarree, misselijkheid, buikpijn en/of overgeven en dat komt meestal door een virus, zoals het norovirus.

Daarom is het vooral belangrijk om te kijken waar de klachten zitten. Heb je vooral hoest, keelpijn, snot, spierpijn en koorts, dan past dat meer bij een griepachtig virus of verkoudheidsvirus. Heb je vooral buikpijn, diarree, misselijkheid en overgeven, dan zit je eerder in de hoek van buikgriep, norovirus, reizigersdiarree of iets verkeerds gegeten. En ja, dat onderscheid is soms irritant vaag. Je lichaam geeft helaas geen bonnetje met oorzaak mee.

Kijk naar de timing

Timing is vaak je beste aanwijzing. Word je een paar uur na een maaltijd ineens misselijk, krijg je buikkrampen of moet je overgeven, dan denk je sneller aan iets uit eten of drinken. Volgens Thuisarts kunnen klachten van voedselvergiftiging binnen een paar uur ontstaan, maar sommige ziekteverwekkers doen er juist een paar dagen over. Het RIVM beschrijft een voedselinfectie als een ontsteking van maag en darmen door een bacterie, virus of parasiet via besmet eten of drinken, met klachten als diarree, misselijkheid, overgeven, buikpijn, buikkramp en soms koorts.

Bij een buikvirus, zoals norovirus, zit er meestal iets meer tijd tussen besmet raken en ziek worden. Het RIVM noemt voor norovirus meestal één tot drie dagen. Dat betekent: werd je direct na die ene verdachte hotelmaaltijd ziek, dan wijst dat eerder richting voedsel. Werd eerst je kind ziek, daarna je partner en een dag later jij, dan klinkt dat meer als een virus dat vrolijk door de hotelkamer is getrokken.

Eerder schreven we over waarom het norovirus niet alleen een winterding is en hoe besmettelijk deze buikgriepveroorzaker kan zijn.

Wat voelde je als eerste?

Bij voedselvergiftiging of een voedselinfectie staan maag en darmen vaak meteen op de voorgrond. Je krijgt buikkrampen, diarree, misselijkheid, overgeven en soms koorts. Het kan mild zijn en na een dag alweer zakken, maar het kan ook een paar dagen aanhouden. Diarree, maagpijn of buikkrampen, misselijkheid, braken en koorts zijn de meest voorkomende klachten bij voedselvergiftiging. Bij echte griep of een griepachtig virus voel je je vaak meer 'helemaal ziek': rillerig, slap, spierpijn, hoofdpijn, keelpijn, hoesten of benauwdheid. Je buik kan best wat van slag zijn, zeker bij kinderen, maar als diarree en overgeven de hoofdrol pakken, is het minder logisch om aan klassieke influenza te denken.

Thuisarts noemt bij griep vooral koorts of spierpijn in combinatie met hoesten of keelpijn. Bij norovirus kan het dan weer wél heel plotseling en heftig zijn. Het RIVM beschrijft diarree, misselijkheid, lichte koorts, hoofdpijn, buikpijn, buikkramp en braken, waarbij dat braken vaak heftig en plotseling begint. Dus: explosief overgeven betekent niet automatisch 'bedorven eten'. Het kan ook een virus zijn dat toevallig precies tijdens je vakantie besluit door te breken.

Wie is er nog meer ziek?

Ook je reisgezelschap kan een belangrijke aanwijzing zijn. Zijn meerdere mensen ziek die allemaal hetzelfde gerecht, dezelfde saus of hetzelfde buffet hebben gegeten en worden ze ongeveer in dezelfde periode ziek? Dan is voedsel een logische verdachte. Zeker als anderen die iets anders aten nergens last van hebben.

Worden mensen juist na elkaar ziek, bijvoorbeeld eerst je peuter, daarna jij en daarna je partner, dan past dat meer bij buikgriep of norovirus. Het norovirus verspreidt zich gemakkelijk via ontlasting en braaksel, maar ook via handen, besmette oppervlakken, eten of drinken dat door iemand met het virus is aangeraakt. Precies daarom kan één ziek persoon in een hotelkamer, cruisehut of appartement al snel voor een kleine domino zorgen.

Hoelang duurt het?

Een milde voedselinfectie kan volgens het RIVM één tot drie dagen duren. Buikgriep gaat volgens Thuisarts meestal binnen een week vanzelf over. Norovirus is vaak kort maar krachtig, want de meeste mensen knappen binnen één tot drie dagen op, al kun je je nog even slap voelen en kun je het virus nog een tijd verspreiden.

Een handig ezelsbruggetje:

• Klachten die heel snel na één maaltijd beginnen en binnen 24 tot 48 uur duidelijk afnemen, passen vaak bij iets verkeerds gegeten.
• Klachten die rondgaan in het gezin, beginnen met plotseling braken en na één tot drie dagen langzaam uitdoven, kunnen goed bij norovirus passen.

Maar helemaal waterdicht is dit niet. Ook voedsel kan besmet zijn met een virus, en sommige bacteriën hebben juist een langere aanlooptijd. Je hoeft dus geen detective met loep te worden. Het doel is vooral: beter inschatten wat je nu nodig hebt.

Wat kun je doen als je ziek bent op vakantie?

Of het nu buikgriep, norovirus, reizigersdiarree of een milde voedselvergiftiging is: de basis is verrassend hetzelfde. Drink vaak kleine slokjes, zeker als je overgeeft of diarree hebt. Thuisarts adviseert bij buikgriep veel drinken en bij overgeven steeds kleine slokjes te nemen. ORS kan helpen om uitdroging te voorkomen door de sterk hydraterende effecten, vooral bij waterdunne diarree, veel braken, warm weer, jonge kinderen of oudere reizigers.

Eten hoeft niet meteen. Een paar dagen minder eten is meestal niet erg, zolang drinken lukt. Begin als je trek krijgt met kleine beetjes: toast, rijst, banaan, bouillon, crackers of iets anders simpels waar je buik niet meteen van in opstand komt. Vermijd vooral het vakantie-idee dat je 'toch even moet genieten' met cocktails of een bord vol vet eten. Je darmen hebben op dat moment geen all-inclusive mentaliteit.

Er zitten grenzen aan diarreeremmer

Diarreeremmer loperamide kan soms handig zijn als je echt moet reizen en niet elk kwartier een wc kunt zoeken, maar gebruik het niet achteloos. Thuisarts adviseert om loperamide alleen te gebruiken als het echt niet anders kan en niet langer dan twee dagen achter elkaar. Gebruik het niet bij koorts, bloed bij de diarree, zwangerschap of borstvoeding.

Wanneer moet je wél medische hulp zoeken?

Meestal is het vervelend, onhandig en vakantieverpestend, maar niet gevaarlijk. Toch zijn er situaties waarin je niet moet blijven afwachten. Neem contact op met een arts of lokale medische dienst als je:

• Suf of verward wordt
• Het gevoel hebt dat je gaat flauwvallen
• 12 uur of langer niet plast
• Blijft overgeven
• Bloed bij je ontlasting hebt
• De hele tijd erge buikpijn hebt
• Na een week nog vaak diarree hebt

Ook bij drie dagen lang zes keer per dag of vaker waterdunne diarree adviseert Thuisarts om dezelfde dag contact op te nemen. Wees extra voorzichtig bij jonge kinderen, ouderen, zwangeren en mensen met bijvoorbeeld diabetes, hartfalen, nierziekte of een verminderde weerstand. Juist op vakantie kan uitdroging sneller gaan door warmte, zweten en minder makkelijk toegang tot veilig drinkwater.

Kun je geen vocht binnenhouden, word je duizelig bij opstaan of plas je nauwelijks, dan is 'nog even aankijken' niet stoer en vooral ook onhandig.

Zo verklein je de kans op buikellende (op vakantie)

Zo verklein je de kans op buikellende Helemaal voorkomen kun je het niet. Was het maar zo’n feest. Je kunt nog zo netjes je handen wassen, soms wint de mayonaise die te lang in de zon stond alsnog. Maar je kunt de kans wel kleiner maken door op een paar dingen te letten:

• Was je handen vaak en goed - Doe dat met water en zeep, zeker na toiletbezoek en voordat je gaat eten of eten klaarmaakt. Bij norovirus is dit extra belangrijk, omdat handgel niet altijd genoeg is.
• Wees voorzichtig met kraanwater - Twijfel je of het water drinkbaar is? Kies dan voor water uit een ongeopende fles. Gebruik dat ook om je tanden te poetsen als je het kraanwater niet vertrouwt.
• Was groente en fruit goed - In warme landen kun je groente en fruit het best wassen met flessenwater of gekookt kraanwater als het kraanwater niet drinkbaar is. Fruit zelf schillen is vaak de veiligste keuze.
• Eet warm eten echt warm - Lauw eten dat al een tijdje staat, is op vakantie niet je beste vriend. Let vooral op buffetten, sausjes, vlees, vis en rijstgerechten die niet goed heet meer zijn.
• Pas op met rauwe producten - Denk aan rauw vlees, rauwe vis, ongekookte schaal- en schelpdieren, rauwkost en salades waarvan je niet weet hoe ze zijn gewassen.
• Let op ijsblokjes - In landen waar je het kraanwater beter niet kunt drinken, kunnen ijsblokjes ook een risico zijn. Kies dan liever voor drankjes zonder ijs.
• Maak besmette oppervlakken schoon - Is iemand in je reisgezelschap ziek? Maak de wc, deurklinken, kranen en andere veel aangeraakte plekken extra goed schoon. Deel liever geen handdoeken en laat degene die ziek is voorlopig geen eten klaarmaken.

Je hoeft niet precies te weten welk beestje je te pakken heeft om goed voor jezelf te zorgen. Water drinken, rust, hygiëne en opletten op alarmsignalen brengen je meestal verder dan eindeloos terugdenken aan die ene salade van het buffet. Al mag je die salade vanaf nu natuurlijk best met lichte argwaan aankijken.

Volg je Women's Health al op Facebook, Instagram en TikTok? Je kunt je ook inschrijven voor onze nieuwsbrief.

Volg je Women's Health al op Google Discover?

Mis nooit meer een artikel over mentaal en fysiek in beweging blijven, voeding of vrouwengezondheid in Google Discover. Volg Women's Health via deze link en klik op 'Volgen op Google'.